Openbaar Romeins deel IV

 

 


stmaartensfestival

 

 

 

Deel IV van de mini-serie over de (on)zichtbaarheid van Romeinse overblijfselen in de openbare ruimte van Nijmegen


Vandaag: De laatste aflevering, Het Valkhof 

 

De gemiddelde bezoeker/toerist die de ‘oudste stad van het land’ komt bezoeken, zal zich op de hoogte willen stellen van de Romeinse overblijfselen die deze stad haar naam hebben gegeven: Ulpia Noviomagus/Opppidum Batavorum ofwel Nijmegen.


In de stad zijn talrijke plaatsen te vinden waar de omtrekken van Romeinse grachten, tempels en zelfs een amfitheater in het straatwerk aangegeven zijn. Maar wil je Romeinse resten in Nijmegen of in de nabije omgeving daarvan bezoeken die nog in situ zijn, dan zul je misschien lichtelijk teleurgesteld thuiskomen, want een en ander is redelijk goed verborgen gehouden, of zelfs afgebroken..

 

 

Daarom eerst maar wat beelden van restauratiewerkzaamheden uit de 50-er jaren aan de St. Nicolaaskapel, vroeger ook wel de Heidensche of Karolingische kapel genoemd. Er is tenslotte veel hergebruikt Romeins materiaal in verwerkt. Er is zelfs een Romeinse grafsteen in gevonden. Deze is ooit aan het stadhuis gechonken. Het had zo te zien niet echt veel gescheeld of het oudste stenen gebouw van Nederland was voor altijd verloren.

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

 
 

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

 
 

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

 

      

 

 


  • 04-St_Nicolaaskapel_bron_RAN
  • 05_St_Nicolaaskapel_bron_RAN
  • 06_St_Nicolaaskapel_entresol_met_groothoeklens_van_schilder_bron_RAN
  • 07_St_Nicolaaskapel_recente_restauratie_eind_2016

 

 

 

 


Als toerist zijnde op een zoektocht naar wat er nog ‘buiten’ boven de grond staat aan Romeinse nalatenschappen in welke vorm dan ook, heb ik hier in Nijmegen een enigszins teleurstellende wandeling achter de rug. De waterput waar ik eigenlijk niet mocht komen, de oudste fundering, die helaas niet vanaf de straat te zien is, de Waalkade waar de geamputeerde Romeinse restanten van ‘de’ muur ingekaderd zijn achter etalageruiten die dringend aan een wasbeurt toe zijn.


bouwceramiekDe St. Nicolaaskapel

Vanaf de Waalkade ontwaar ik boven op de Valkhofheuvel het dak van het oudste stenen gebouw van Nederland. Misschien kan ik daar nog iets vinden? Trap-opgaand zie ik de werkzaamheden aan de Bastei in volle gang. Hier wordt druk gewerkt om de ingewikkelde geschiedenis van de Romeinse tijd tot aan latere perioden, die hier laag op laag gestapeld is, meer zichtbaar te maken. Boven aangekomen zie ik de St. Nicolaaskapel in volle glorie.

De kapel bestaat voor pakweg de helft uit tufsteen en de andere helft uit baksteen, en juist in dat nieuwere gedeelte zijn wat Romeinse dakpanfragmenten aangebracht, waarschijnlijk om ons te overtuigen we in de oudste stad zijn. Het fraaie raadselachtige gebouw is helaas in de wintermaanden gesloten. Ik constateer een ingeslagen ruitje aan de Waalzijde en loop voorzichtig om uitwerpselen te omzeilen door het park waar waarschijnlijk de reuzentoren van de oude burcht herbouwd moet worden naar de St. Maartenskapel. Hoe deze in de volksmond genoemde 'donjon' gebouwd kan worden op een beschermd archeologisch terrein, is vooralsnog een raadsel.




de St. Maartenskapel

De St. Maartenskapel, vroeger ook wel Barbarossaruïne genoemd, is het restant van de Valkhofburcht dat na de sloop in 1796-97 mocht blijven staan om het nieuwe park dat hier ontstond een romantische touch te geven. Goed gelukt overigens.
Aan de hand van oude foto’s is te zien dat de St. Maartenskapel na de sloop van de burcht al verscheidene malen gerestaureerd is met o.a. muurankers  en een puntig dak. Overigens constateert uw stadswandelaar dat dit monument, waarvan het meeste materiaal – en dan met name het tufsteen – van oorsprong waarschijnlijk Romeins bouwmateriaal is, dat in de middeleeuwen is hergebruikt. Aan het westelijke uiteinde van de apsis bevindt zich nog oud opgaand metselwerk, waarschijnlijk uit de Karolingische/Ottoonse tijd.
Tijdens de jaarlijkse ‘zomerfeesten’ wordt deze boog gebruikt als muziekpodium en klankbord. Hiertoe werden in de beginjaren van deze festiviteiten door de tegenoverliggende bovenramen lange steigerpalen gestoken waar de podiumverlichting e.d. kwam te hangen, en dat er dan af en toe een steentje losraakte en naar beneden viel, ach, een kniesoor die daar op let.. Tegenwoordig worden er vrijstaande systemen in geplaatst voor de spots .. Toch liggen er nu nog steeds losgeraakte stenen van de laatste festiviteit. We hebben het hier over een beschermd rijksmonument!

De twee grote zuilen die de binnenkant van de ruïne ondersteunen, schijnen een Romeinse oorsprong te hebben. Toch iets Romeins boven de grond!
Na de Romeinse put eindelijk weer oog in oog met iets van (hergebruikte) Romeinse bouwkunst. Op een van de kleine pilaren staat keurig: 1950, geen twijfel mogelijk. Dit heeft te maken met een ‘naoorlogse’ restauratie. Dan nog even terug naar de St. Nicolaaskapel, de trap af een niveau naar beneden, er loopt een paadje aan de Waalzijde met een fraai uitzicht.

Romeinse resten


Daar staat nog een deel van een muur, die de sloper van de burcht alsnog moest laten staan, omdat men terecht bang was dat de St. Nicolaaskapel zou verzakken. In de tijd net voor de sloop sprak men van een lusthuisje, dat er bovenop zou hebben gestaan, nu weet ik niet wat een lusthuisje is, maar ik krijg er wel beelden bij.. Dit is de basis van een voormalige hoektoren van de verdedigingsmuur van de burcht en schijnt ook een Romeinse oorsprong te hebben. Helaas maakt dit enkele van mijn stadgenoten niets uit, en gebruikt men deze unieke muur om zijn graffiti-talenten aan de wereld te tonen. Jammer dat hier nu weer net géén bord met uitleg bij staat!

Nawoord (Of eigenlijk het voorwoord..)

Deze serie kwam tot stand vanwege de behoefte van een gewone Nijmegenaar om zelf eens te inventariseren hoe ‘onze’ Romeinse overblijfselen er nu bij ‘liggen’. Toevallig heeft de gemeente nu een oproep aan haar inwoners gedaan hoe we onze stad beter kunnen profileren als ‘oudste’. Bijna zou ik zeggen dat het voor vele vondsten te laat is, (weg is weg!) maar ik zou de stad willen smeken elk (Romeins) muurtje, elke fundering die nu nog wordt gevonden te bewaren voor het nageslacht en ter meerdere glorie van Nijmegen. Laat de oren niet hangen naar botte projectontwikkelaars, maar laat ze eromheen bouwen. Weest creatief! Men kan leren van zijn fouten! Ik ben benieuwd hoe we dat doen aan het nieuwe Waalfront, waar ongetwijfeld weer vele vondsten het daglicht zullen zien. Ik wens Nijmegen sterkte toe! Wat is er leuker voor een toerist dan met een kaart in de hand langs de straten van Nijmegen te zwerven en weer een stukje Romeins te ontdekken (al is het in de ogen van de projectontwikkelaar nog zo onbeduidend), als het verhaal erbij maar goed is!

 

Met dank aan Arjan den Braven voor zijn uitleg over het hergebruikte bouwmateriaal waaruit de gebouwen op Het Valkhof bestaan. 



Adrianvs

 

 

Foto 2 en 3, waar zijn die zuiltjes gebleven, lagen ze in de weg voor de zomerfeesten?

  • 01_St_Maartenskapel_in_1900
  • 02_St_Maartenskapel_in_1930
  • 03_St_Maartenskapel_zuiltjes_omgevallen_of_geduwd
  • 04_St_Maartenskapel_in_1926
  • 05_St_Maartenskapel_losgeraakte_stenen
  • 06-St_Maartenskapel
  • 07_St_Maartenskapel_studenten_Saxion_meten_kapel_in-3d
  • 08_St_Maartenskapel_oude_kern
  • 09_St_Maartenskapel
  • 10_St_Maartenskapel_in_1967_nog_geen_deur_wel_spolia_op_de_bodem

 

 

Nog wat beelden van de sluipende verloedering van onze oudste monumenten; de Maartenskapel opgetuigd voor 'de dag van het Nijmeegse levenslied 2017'. Elk jaar raakt wel weer een steentje los, en daarna kwijt..de losse stenen van de vorige keer dat ik hier foto's maakte zijn 'opgeruimd' (?). Op foto nr 10 ligt er weer een (met merkteken..?)


  • Maartenskapel-05-2017-01
  • Maartenskapel-05-2017-02
  • Maartenskapel-05-2017-03
  • Maartenskapel-05-2017-04
  • Maartenskapel-05-2017-05
  • Maartenskapel-05-2017-06-muurbloempjes
  • Maartenskapel-05-2017-07
  • Maartenskapel-05-2017-08
  • Maartenskapel-05-2017-09
  • Maartenskapel-05-2017-10
  • Maartenskapel-05-2017-11

 

 


Het is bar

 

 

Vanaf het 'groene balkon' zoomen we in op de fundering van de hoektoren, gemaakt van historisch bouwmateraal..



  • 01_het_groene_balkon
  • 02_muur_en_St_Nicolaaskapel
  • 03_muur
  • 04_muur

Naar deel I, de Romeinse put
Naar deel II, de oudste fundering
Naar deel III, de langste muur

 

Deel deze pagina:

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn